Mədəniyyətsizlik – ümumi qəbul olunmuş davranış qaydalarına, əxlaqi normalara və mənəvi dəyərlərə zidd olan hərəkət və ya davranış tərzi. Bu anlayış müxtəlif kontekstlərdə, o cümlədən ədəbiyyatda, dilçilikdə və gündəlik həyatda istifadə olunur. Mədəniyyətsizlik bir çox hallarda cəmiyyətdə qınağa səbəb olur və sosial uyğunlaşma prosesinə mane olur.
Antonimlər:
Mədəniyyətlilik
Mədəniyyətlilik mədəniyyətsizlik anlayışının tam əksidir. Mədəniyyətli insan ümumi qəbul olunmuş davranış qaydalarına, əxlaqi normalara və mənəvi dəyərlərə riayət edir, başqalarına hörmət edir və cəmiyyətdə özünü layiqincə aparır. Mədəniyyətlilik cəmiyyətin inkişafına və tərəqqisinə müsbət təsir göstərir. Ədəbiyyatda mədəniyyətli obrazlar ideal olaraq təqdim edilir və oxucular tərəfindən təqdir olunur. Məişətdə isə mədəniyyətlilik insanın sosial adaptasiyası və cəmiyyətdə uğur qazanması üçün mühüm amil sayılır.
Mənəvilik
Mənəvilik, insanın daxili keyfiyyətlərini, əxlaqi prinsiplərini və vicdanını əks etdirən anlayışdır. Mədəniyyətsizlikdən fərqli olaraq, mənəvi insan yalan danışmaz, başqalarına zərər verməz və ədalətli davranar. Mənəvilik mədəniyyətliliyin əsasını təşkil edir. Fəlsəfə və etikada mənəvilik əsas tədqiqat mövzularından biridir. Ədəbiyyatda isə mənəvi cəhətdən zəngin obrazlar oxuculara nümunə kimi təqdim edilir.
Mərəfətlilik
Mərəfətlilik, elmə, mərifətə, biliyə malik olmaq və bunlardan istifadə etmək deməkdir. Mədəniyyətsizliyə zidd olaraq, mərəfətli insan dünyagörüşü geniş, biliyi çox olan və həyatı düzgün qiymətləndirən bir insandır. Mərəfətlilik, əsasən ədəbiyyatda və maarifçilik ideyalarını təbliğ edən əsərlərdə müsbət keyfiyyət kimi təqdim olunur.
“Mən bərkdən danışanları sevmirəm, bunu da bir növ mədəniyyətsizlik əlaməti hesab edirəm.” (S.Qədirzadə)
“Onun mərəfətliliyinə gəldikdə demək lazımdır ki, bu cəhətdən o başqalarından seçilir.” (“Ulduz”)