izahlı lüğət 0 baxış 0 reaksiya Düzəliş

Tutdurmaq sözü Azərbaycan dilində geniş məna kəsb edən bir feldir. İzahlı lüğətlərdə əsasən "icbar etmək, yaxalatmaq, həbs etdirmək, həbsə saldırmaq, tutulmasına səbəb olmaq" kimi təriflənsə də, mənası kontekstdən asılı olaraq daha geniş və dəqiq şəkildə izah edilə bilər. Əslində, sözün kökü "tutmaq" felidir və "-dırmaq" əlavəsi ilə başqa birisinin vasitəsi ilə bir hərəkətin gerçəkləşdirilməsini bildirir. Yəni, öz əlinizlə tutmaq deyil, başqasının vasitəsi ilə tutulmasını təmin etmək mənasını verir.

Tutdurmaq feli, həbs etdirmək və ya yaxalatmaq mənasında istifadə edildikdə, hakimiyyət orqanlarına müraciət etmək, insanı həbsə salmaq üçün qanuni və ya qanunsuz yollarla təzyiq göstərmək kimi mənaları ehtiva edir. Bu mənada, həm dövlət qurumları tərəfindən, həm də fərdi səviyyədə tətbiq oluna bilər. Məsələn, "O, rüşvət aldığı üçün tutduruldu" cümləsində, rüşvət alma hadisəsi səbəbindən hüquq-mühafizə orqanlarının müdaxiləsi ilə həbs edilməsi nəzərdə tutulur.

Lakin, tutdurmaq sözü daha geniş mənada, istənilən bir əməlin başqasının vasitəsi ilə icra edilməsi üçün səy göstərmək mənasında da işlənə bilər. Məsələn, "Çöpü tutdurub uşağın əlindən aldım" cümləsində, uşağın əlindən çöpü bir başqasının vasitəsi ilə almaq nəzərdə tutulur. "İşin tez başa çatması üçün mən onu ustalara tutdurmuşdum" cümləsində isə, işin başa çatması üçün ustaların köməyindən istifadə edilməsi əks olunur.

Sözün etimologiyasına nəzər salsaq, "tutmaq" feli türk dillərinin ortaq leksikasına aiddir və əsasən "əl ilə tutmaq, qarmaqla tutmaq, ələ keçirmək" mənalarını verir. "-dırmaq" isə fəal mənada bir əməlin başqasına icra etdirilməsi üçün təşəbbüs göstərmək mənasındadır. Beləliklə, "tutdurmaq" sözü "başqasına tutdurmaq, başqasının vasitəsi ilə tutmaq" mənasını ifadə edir. Verilən misalda, "[Şölə xanım:] Xan [Teymur ağanı] axtardır ki, tutdursun, öldürsün" cümləsində, Şölə xanım Teymur ağanın tutulması və öldürülməsi üçün xan tərəfindən tədbir görülməsini istəyir. Bu, tutdurmaq sözünün həm həbs etdirmək, həm də ümumi mənada "başqasının vasitəsi ilə bir hərəkəti gerçəkləşdirmək" mənasında istifadəsinə nümunədir.

Söz-söhbət (0)

Bu haqda yaz