Axtartmaq sözü Azərbaycan dilində əsasən "bir başqasının köməyi ilə axtarmaq" mənasında işlənir. Bu, sadəcə bir şeyin və ya birinin yerini tapmaq cəhdi deyil, daha çox başqasından kömək istəməklə həmin axtarışın həyata keçirilməsini ifadə edir. Yəni, axtaran şəxs özünün müstəqil olaraq axtarış aparmaq imkanına və ya ehtiyacına malik olmayıb, bu işdə başqasının vasitəçiliyinə ehtiyac duyur.
Müstəqil axtarışdan fərqli olaraq, "axtartmaq" fe'li axtarışın passiv xarakterini önə çəkir. Axtaran şəxs aktiv deyil, daha çox başqasının hərəkətlərinə, onun tapacağı nəticələrə əsaslanır. Bu, axtarışın həm də müəyyən bir dərəcədə gizlilik və ya çətinliklə müşayiət oluna biləcəyini göstərir; çünki axtarış aparan şəxs axtardığı şeyi özünün tapa bilməyəcəyini düşünür.
Mirzə Fətəli Axundzadənin misalında olduğu kimi ("Xan səni axtardır ki, tutdursun, öldürsün"), "axtartmaq" fe'li həmçinin axtarışın arxasında gizlənən mənfi bir niyyəti də ifadə edə bilər. Burada "axtarmaq" sadəcə yer tapmaq mənasından kənara çıxaraq tutmaq, zərər vermək məqsədini daşıyan bir hərəkətin hazırlıq mərhələsi kimi təsvir olunur. Beləliklə, sözün mənası kontekstdən asılı olaraq dəyişə bilər, lakin həmişə başqasının vasitəçiliyini və axtarışın passiv xarakterini əks etdirir.
Qısacası, "axtartmaq" sözü Azərbaycan dilinin zəngin leksikasında maraqlı bir nümunə olub, sadəcə "axtarmaq" fe'linin sinonimi deyil, özünəməxsus semantik çalarları ilə seçilir. Bu çalarlar isə sözün işləndiyi kontekstdən asılı olaraq müxtəlif mənalar kəsb edə bilir.