Ayaqlanma: "Ayaqlanmaq" felindən törəmiş isimdir. Sadəcə "ayaqlanmaq" fiilinin isim formasından daha geniş bir mənaya malikdir. Ayaqlanma, bir qrup insanın, ümumiyyətlə, hökumətə, hakimiyyətə, ya da mövcud qaydalara qarşı etirazını, narazılığını silahlı və ya silahsız müqavimət formasında ifadə etməsidir. Bu, passiv bir etiraz deyil, aktiv bir hərəkətdir, öz hüquqlarının tapdalanmasına qarşı bir mübarizədir.
Ayaqlanmanın səbəbləri çox müxtəlif ola bilər: sosial ədalətsizlik, siyasi repressiya, iqtisadi bərabərsizlik, milli azadlıq uğrunda mübarizə və sair. Tarix boyu minlərlə ayaqlanma baş vermiş, bəziləri müvəffəqiyyət qazanmış, bəziləri isə uğursuzluqla nəticələnmişdir. Hətta uğursuz hesab edilən ayaqlanmalar belə, tarixə öz izini qoymuş, gələcək hərəkətlər üçün yol açmışdır.
Ayaqlanma anlayışı, sadəcə kütləvi etirazları deyil, həm də müəyyən bir qrupun, məsələn, əsgərlərin, hərbi qulluqçuların, öz komandanlığına, ya da hökumətə qarşı çıxmasını da əhatə edir. Beləliklə, ayaqlanma, ictimai həyatın müxtəlif səviyyələrində baş verə bilən və müxtəlif formalar ala bilən bir hadisədir. Hər bir ayaqlanmanın öz səbəbləri, xüsusiyyətləri və nəticələri vardır.
Ayaqlanma termini, şiddətli və qanlı üsyanlarla yanaşı, daha sakit, passiv müqavimət formalarını da təsvir etmək üçün istifadə edilə bilər. Əsas məqam, mövcud qaydalara, hakimiyyətə qarşı aktiv bir müxalifət və bu müxalifətin kütləvi xarakter daşımasıdır. Ona görə də, bu terminin mənasını anlamaq üçün, tarixi konteksti nəzərə almaq vacibdir.