izahlı lüğət 1 baxış 0 reaksiya Düzəliş

Ayıblanmaq: Bu feil, bir şəxsin hər hansı bir hərəkətinə, davranışına və ya xarakter xüsusiyyətinə görə tənqid olunmasını, qınağını və ya rədd edilməsini ifadə edir. Sadəcə "töhmt olunmaq"dan daha geniş bir məna kəsb edərək, şəxsin hərəkətinin əxlaqi, sosial və ya hüquqi baxımdan yanlış hesab edilməsini əks etdirir. Töhmt birbaşa ittihamı ifadə edirsə, ayıblanmaq daha çox ümumi bir qınaq və ya rədd edilmə mənasını verir.

Ayıblanmaq sözünün sinonimləri olan "məzəmmətlənmək" və "danlanmaq" da bu mənanı dəstəkləyir. Məzəmmətlənmək, hərəkətin pis olduğunu vurğulamaqla yanaşı, həmin hərəkətin nəticələrinə də toxunur; həmin hərəkət nəticəsində əməlin törədicisinin nüfuzunun sarsıldığını, etibarının itirdiyini və ya cəmiyyət tərəfindən rədd olunduğunu göstərir. Danlanmaq isə, daha çox sözlə, dedi-qoduyla, ictimai rəyin mənfi qiymətləndirilməsi ilə bağlıdır. Beləliklə, ayıblanmaq, bu üç sözün mənalarını özündə birləşdirən daha ümumi bir anlayışı təmsil edir.

Maraqlı bir məqam odur ki, ayıblanmaq həm obyektiv, həm də subyektiv ola bilər. Obyektiv ayıblanma, açıq-aşkar yanlış və ya qanunsuz bir əmələ görə baş verir. Subyektiv ayıblanma isə müəyyən bir şəxsin və ya qrupun dəyərlər sisteminə, baxış bucağına əsaslanan və mübahisəli ola bilən bir qiymətləndirmədir. Məsələn, bir rəssamın əsəri bəziləri tərəfindən yenilikçi, digərləri tərəfindən isə qəbuledilməz sayıla bilər; hər iki halda rəssam ayıblana bilər, amma ayıblanmanın səbəbi və ağırlığı fərqli olacaqdır.

Nəticə olaraq, "ayıblanmaq" sadəcə töhmət olunmaqdan daha çox, həm əməlin özü, həm də əməlin törədicisinin ictimai və ya əxlaqi mövqeyinin pislənməsini əhatə edən geniş və çoxcəhətli bir anlayışdır. Bu sözün mənası kontekstdən asılı olaraq dəyişə bilər və həm obyektiv, həm də subyektiv səciyyə daşıya bilər.

Söz-söhbət (0)

Bu haqda yaz