Basmaçı sözü Azərbaycan dilinin zəngin leksikasında özünəməxsus yer tutur və əsasən "basma" felindən törəmiş bir isimdir. Lüğətlərdə sadəcə "basma işi ilə məşğul olan adam, qəlib basan adam" kimi tərif edilməsinə baxmayaraq, bu ifadə sözün tarixi və mədəni kontekstini tam əks etdirmir.
Əslində, "basmaçı" sözü yalnız "qəlib basan adam" mənası ilə məhdudlaşmır. O, müxtəlif dövrlərdə və müxtəlif kontekstlərdə fərqli mənalar daşıyıb. Məsələn, ənənəvi toxuculuq sənətində parça basmaqla məşğul olan sənətkarlara da basmaçı deyilirdi. Bu sənətkarlar, rəngarəng və bəzən çox mürəkkəb naxışlar yaradaraq, parça üzərinə gözəl təsvirlər köçürürdülər. Onların bacarığı və dəqiqliyi əsl sənət əsəri yaradırdı.
Digər tərəfdən, "basma" sözünün məcazi mənaları da var. Məsələn, "fikrini basmaq", "səsi basmaq" kimi ifadələr var. Bu mənada basmaçı, hər hansı bir prosesi, fikir, səs və ya hərəkəti qəsdən maneə törətməklə dayandıran şəxs olaraq da başa düşülə bilər. Lakin bu, daha çox məcazi bir istifadədir.
Beləliklə, "basmaçı" sözünün mənasını sadəcə bir peşə ilə məhdudlaşdırmaq düzgün olmazdı. O, həm konkret bir peşəni, həm də məcazi olaraq bir prosesi dayandıran şəxsi ifadə edə bilər. Sözün tarixi kontekstini, mədəni əhəmiyyətini və istifadəsinin müxtəlifliyinə nəzər salmaq "basmaçı"nın daha tam və dəqiq anlaşılmasına imkan verir.