izahlı lüğət 0 baxış 0 reaksiya Düzəliş

Çin sözü Azərbaycan dilində "dəfə" və "kərə" mənalarında işlənir. Yəni, bir hadisənin baş vermə sayını, təkrarlanmasını ifadə edir. Məsələn, "üç çin gəldim" demək "üç dəfə gəldim" deməklə eynidir. Bu mənada "çin" sayı ifadə edən köməkçi söz kimi çıxış edir və əsasən danışıq dilində işlədilir.

Cəlil Məmmədquluzadənin "Danabaş kəndinin əhvalatları" əsərindəki nümunədə olduğu kimi, "çin" sözünün daha geniş mənası "bir az, bir qədər, bir neçə" mənalarını da əhatə edə bilər. Bu istifadə daha az rast gəlinir və əsasən şifahi nitqdə müşahidə olunur. Belə ki, kontekstdən asılı olaraq "bir çin" "bir az", "bir qədər", "qısa müddət" kimi mənalar da daşıya bilər.

Sözün etimologiyasına nəzər salsaq, "çin" sözünün mənşəyi türk dillərinə aid olması ehtimalı yüksəkdir. Digər türk dillərində də oxşar mənalarda işlənən sözlər mövcuddur. Bu, sözün qədim köklərə malik olduğunu göstərir. "Çin" sözünün leksik mənası ilə yanaşı, stilistik xüsusiyyətlərinə də diqqət yetirmək lazımdır. Danışıq dilinə xas olan bu söz, ədəbi dilə nisbətən daha az işlədilir və əsasən dialoqlarda, həmçinin konkret sayı dəqiq bilmədən təxminən bir neçə dəfəni ifadə etmək üçün istifadə olunur.

Cəlil Cabbarlının sitat gətirdiyi misalda isə "bir çin söyləyərəm" ifadəsi "bir az danışacağam", "qısa bir şey deyəcəyəm" kimi başa düşülə bilər. Bu istifadədə "çin" miqdarı deyil, müddəti ifadə edir, bu da sözün məna çevikliyini göstərir. Beləliklə, "çin" sözünün mənası kontekstdən asılı olaraq dəyişə bilir və bu da onu daha maraqlı və çoxşaxəli edir.

Söz-söhbət (0)

Bu haqda yaz