Axtaxana (is. bot. məh.) – Çayıra bənzər bir ot növüdür. Bu, sadə bir tərif olsa da, axtaxananın əsl mahiyyətini tam əks etdirmir. Çünki "çayıra bənzər" ifadəsi olduqca ümumi və qeyri-dəqiqdir. Daha dəqiq desək, axtaxana çəmənliklərdə, xüsusilə də dağlıq ərazilərdə bitib yüksələn, çoxillik, otlu bir bitkidir. Onun digər otlardan fərqləndirən xüsusiyyətləri morfoloji quruluşunda, çiçəklənməsində və bəlkə də kimyəvi tərkibində gizlidir. Təəssüf ki, mövcud məlumatlar axtaxananın botaniki təsnifatını tam aydınlaşdırmağa imkan vermir.
Ədəbiyyatda istifadəsinə gəldikdə isə, "Axtaxana, dağda dana böyüdü; Mən böyük ollam haçana, bilmirəm" misalı bu bitkinin dağlıq ərazilərdə bitib yayıldığına və uzun ömürlü olduğuna işarə edir. Misal əsasən zamanın uzunluğunu, nəslin davamlılığını vurğulayır. Axtaxananın adı ilə yanaşı, misal vasitəsilə dağlıq ərazilərin genişliyi, heyvanların təbii yaşayış mühitləri və insan həyatının təbiətlə bağlılığı da təsvir olunur. Beləliklə, sadə bir bitki adı olan "Axtaxana" ədəbiyyatda daha dərin bir məna daşıyır.
Nəticə olaraq, "Axtaxana" sadəcə bir ot deyil, Azərbaycanın təbiətinin bir parçası, ədəbi dilin bir hissəsi, tarixi və mədəni irsin kiçik, lakin əhəmiyyətli bir tərkib hissəsidir. Əlavə araşdırmalar vasitəsilə bu bitkinin botaniki xüsusiyyətləri və ədəbiyyatda daha geniş istifadəsi haqqında ətraflı məlumat əldə etmək mümkündür.