Ayıblama, "ayıblamaq" felindən törəmiş isimdir. Sadəcə bir fəalin nəticəsi deyil, daha geniş bir kontekstdə mühakimə, tənqid və ya qınama əməlini ifadə edir. Başqa sözlə, ayıblama yalnız bir ittihamı deyil, həm də həmin ittihamın əsaslandırılması, sübutlarla təsdiqlənməyə və ya əksini sübut etməyə cəhd edilməsini özündə ehtiva edir.
Ayıblamanın səviyyəsi də müxtəlif ola bilər. Yüngül bir tənqiddən tutmuş, ciddi bir qınama və hətta cinayət ittihamına qədər geniş bir spektr əhatə edir. Kiminsə davranışını, əməlini və ya xarakterini ayıblamaq, onun hərəkətlərinin yanlış olduğunu, qəbuledilməz olduğunu və ya qanunsuz olduğunu iddia etmək deməkdir. Bu iddianın əsaslandırılması isə sübutlar, şahidlər və ya məntiqi arqumentlər vasitəsilə həyata keçirilir.
Ayıblama prosesi həm formal, həm də qeyri-formal ola bilər. Məhkəmə prosesləri kimi formal ayıblamalar, ciddi qanuni nəticələrə səbəb ola bilər. Qeyri-formal ayıblamalar isə, məsələn, ailə daxilində baş verən mübahisələr zamanı, daha çox şəxsi münasibətlərə təsir göstərir. Hər iki halda da ayıblama, tərəflər arasında münaqişənin əsas səbəblərindən biri ola bilər və həm mənəvi, həm də hüquqi məsuliyyət daşıyır.
Maraqlı bir məqam odur ki, ayıblama həm subyektiv, həm də obyektiv ola bilər. Subyektiv ayıblama, şəxsin öz şəxsi baxış bucağından irəli gələn, sübutlarla tam dəstəklənməyən bir ittihamdır. Obyektiv ayıblama isə, əksinə, faktlar və sübutlarla dəstəklənən, daha etibarlı bir iddiadır. Buna görə də, ayıblamanı qiymətləndirərkən, həmin ittihamın əsaslandırılma səviyyəsini və mənbəyini nəzərə almaq vacibdir.