Baxyalanmaq feli, əsasən Azərbaycan dilinin şivə və ləhcələrində geniş yayılmış bir sözdür. "Baxya vurulmaq" mənasını daşısa da, sadəcə fiziki bir zərbəni deyil, daha geniş bir məna spektrini əhatə edir.
Fiziki baxımdan baxyalanmaq, kəskin və qəfil bir cisimlə vurulma, zərbə alma deməkdir. Bu zərbə, bir dəyənək, qamış, və ya hətta bir qaba atılan daş ola bilər. Zərbənin şiddəti müxtəlif ola bilər – yüngül bir toxunmadan tutmuş, ağır bədən xəsarətinə səbəb olan güclü bir zərbəyə qədər.
Lakin baxyalanmağın mənası yalnız fiziki zərbə ilə məhdudlaşmır. Məcazi mənada, baxyalanmaq kəskin bir tənqidə, qüsurun açıq şəkildə ifşa olunmasına, və ya kəskin bir həqiqətin üzə çıxarılmasına da işarə edə bilər. Bu mənada, insan öz əməlləri, fikirləri, və ya davranışları üçün "baxyalanır", yəni kəskin tənqidə məruz qalır. Məsələn, "Onun səhvini açıq şəkildə ifşa edərək onu yaxşıca baxyaladılar." ifadəsi bu məcazi mənanı əks etdirir.
Beləliklə, "baxyalanmaq" sözü həm fiziki, həm də məcazi mənalarda istifadə oluna bilən çoxşaxəli bir sözdür. Onun mənasını tam anlamaq üçün istifadə olunan kontekstdən asılı olmaq lazımdır. Bu sözün Azərbaycan dilinin zəngin leksikasını əks etdirən maraqlı nümunələrindən biri olduğunu qeyd etmək vacibdir.