Basqınçı sözü Azərbaycan dilində soyğunçuluqla məşğul olan şəxsi ifadə edir. Lüğətlərdə sadəcə “soyğunçu, qarətkar, quldur, yolkəsən, çapovulçu” kimi sinonimlərlə izah olunsa da, basqınçının fəaliyyətinin mahiyyətini daha dərindən anlamaq vacibdir.
Basqınçı, əsasən qüvvə və təhdid vasitəsilə qrup halında və ya təkbaşına, gözlənilmədən hücum edərək əşya və ya pul oğurlayan şəxsdir. Onun fəaliyyəti planlı və ya qəfil ola bilər; hədəfi evlər, ticarət obyektləri, ya da yol kənarları ola bilər. Sadəcə oğurluqdan fərqli olaraq, basqın daha çox zorakılıq və təhlükə elementi ilə müşayiət olunur, qurbanları qorxuya salmaq, hətta fiziki zərər yetirmək məqsədi güdülür.
Basqınçılığın tarixi qədim dövrlərə gedib çıxır. Tarix boyu müxtəlif dövr və məkanlarda basqınçı dəstələri mövcud olub. Bu dəstələr bəzən siyasi və sosial narazılıqların, bəzən isə sadəcə maddi sərvətlərin əldə olunmasının bir nəticəsi olublar. Hətta bəzi ədəbiyyat əsərlərində basqınçılar romantiklaşdırılsa da, onların fəaliyyəti cinayətdir və cəmiyyət üçün ciddi təhlükə yaradır.
Verilən nümunədə (“Basqınçıların təqibindən qaçıb bu dağlara sığınmış xınalıqlılar quraqlıq illərində sudan çox korl…”) basqınçıların yaratdığı qorxu və təhlükəni görmək olur. Xınalıqlılar, basqınçıların təqibindən qaçmaq üçün, həyatlarının təhlükə altına düşdüyünü və təhlükəsizliyə ehtiyac duyduqlarını göstərir. Bu, basqınçıların fəaliyyətinin insan həyatına nə dərəcədə təsir etdiyini vurğulayır.