Xaya (fars. خایه) anatomiyada kişi cinsiyyət orqanlarının ayrılmaz hissəsi olan, erkəklik vəzilərini (testisi) özündə saxlayan kisəcikdir. Bu kisəcik, qarın boşluğunun xaricində, qasıq nahiyəsində yerləşir və dəridən əmələ gəlmiş nazik bir qat ilə örtülüdür.
Xayanın əsas funksiyası, spermatogenezin (spermanın əmələ gəlməsi) üçün optimal temperaturun saxlanmasıdır. Bədən temperaturundan bir neçə dərəcə aşağı olan xaya temperaturu, spermanın sağlam inkişafı üçün zəruridir. Temperaturun yüksəlməsi isə spermanın keyfiyyətinə və sayına mənfi təsir göstərə bilər. Bu səbəbdən, xayanın anatomik quruluşu və onun qarın boşluğunun xaricində yerləşməsi təkamül prosesində çox mühüm rol oynamışdır.
Xaya, həmçinin endokrin bir vəzifə də yerinə yetirir. İçində yerləşən erkəklik vəziləri (testisi), kişilərin cinsi inkişafı və cinsi funksiyaları üçün zəruri olan testosteron hormonunu istehsal edir. Testosteron, kişi cinsi xüsusiyyətlərinin inkişafında, əzələ kütləsinin artmasında və sümüklərin möhkəmlənməsində mühüm rol oynayır.
Xayanın quruluşunda və funksiyasında baş verən hər hansı bir pozğunluq, kişilərin reproduktiv sağlamlığına və ümumi sağlamlığına mənfi təsir göstərə bilər. Bu səbəbdən, xayanın sağlamlığına diqqət yetirmək və müntəzəm tibbi müayinələrdən keçmək çox vacibdir.
Qeyd edək ki, xaya termini bəzi mədəniyyətlərdə daha az istifadə olunur və daha çox tibbi terminologiyada rast gəlinir. Əvəzində, daha ümumi və ya mədəniyyətə uyğun olan digər ifadələr istifadə oluna bilər.