Kalağayı (kəlağayı): Azərbaycan dilinin zəngin leksikasında özünəməxsus yer tutan "kalağayı" sözü, əslində, bir növ baş örtüyünü, daha dəqiq desək, qadın başının əhatə etdiyi, adətən ipəkdən, bəzən isə digər keyfiyyətli materiallardan toxunmuş bir növ dəsmal və ya baş bağını ifadə edir. Bu baş örtüyünün xüsusiyyəti onun zərifliyi, gözəl naxışları və rəngarəngliyi ilə seçilməsidir. Tarixən Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində, xüsusilə Şirvan, Şəki, Bakı kimi şəhərlərdə geniş yayılmışdır.
Mirzə Şəfi Vaqifin şeirindən götürülmüş "Bu diyarda kalağayı yox, kətan yox" misrası, kalağayının o dövr üçün nə qədər dəyərli və nadir bir əşya olduğunu göstərir. Kətan kimi adi bir materialdan fərqli olaraq, kalağayı zənginliyin, əzəmətin və yüksək zövqün simvolu kimi qəbul edilirdi. Vaqifin şeirindəki digər misra olan "Başında Herat kalağayı, paltarları darayıdı" isə həm kalağayının coğrafi mənbəyinə (Herat), həm də sosial statusu ifadə edir. Herat kalağayı keyfiyyəti və gözəlliyi ilə tanınırdı və belə bir baş örtüyünün olması, şəxsin varlı və nüfuzlu olduğunu göstərirdi.
Maraqlıdır ki, kalağayının toxunma texnikası və naxışları da bölgədən bölgəyə fərqlənirdi. Bu fərqlər həm materialların seçilməsində, həm də naxışların motivlərində özünü göstərirdi. Bəzi kalağayılar sadə və zərif, bəziləri isə rəngarəng və mürəkkəb naxışlarla bəzədilirdi. Bu gün də kalağayı, Azərbaycanın milli geyiminin ayrılmaz bir hissəsi kimi, öz əhəmiyyətini qoruyub saxlayır və həm də milli sənətin özəl bir nümunəsi kimi qiymətləndirilir.
Beləliklə, "kalağayı" sadəcə bir baş örtüyü deyil, həm də zəngin tariximizin, milli mədəniyyətimizin və sənətimizin təcəssümüdür. Onun toxunma texnikası, naxışları və istifadə olunan materiallar Azərbaycanın tarixi və coğrafi xüsusiyyətləri haqqında qiymətli məlumatlar verir.