Mütiləşdirmə sözü "mütiləşdirmək" felindən törəmiş bir isimdir. Azərbaycan dilindəki lüğətlərdə əsasən "əlil etmək, fiziki qüsur yaradmaq" mənasında izah olunsa da, bu tərif tamamilə dolğun deyil və kontekstdən asılı olaraq daha geniş mənalar kəsb edə bilər.
Əsas mənası, bir varlığın (insan, heyvan və ya əşya) bədəninin və ya funksiyalarının tam və ya qismən zədələnməsi, işləmə qabiliyyətinin itirilməsi və ya məhdudlaşdırılmasıdır. Bu zədələnmə fiziki (məsələn, əzalarının qırılması, korluq, karlıq) və ya psixoloji (məsələn, travma nəticəsində ortaya çıxan əqli və ya emosional pozğunluqlar) ola bilər.
Mütiləşdirmə, həmçinin məcazi mənada da işlənə bilər. Məsələn, bir şirkətin rəqibinin inkişafını əngəlləmək, onun imkanlarını məhdudlaşdırmaq üçün apardığı hərəkətlər də mütiləşdirmə kimi təsvir edilə bilər. Bu halda "mütiləşdirmə" "qüsurlu hala salmaq", "işləməz hala gətirmək", "əngəlləmək", "zəiflətmək" mənalarında istifadə olunur.
Cümlə içərisində istifadəsinə nümunələr:
- Qəza nəticəsində sürücü ağır mütiləşdirmə almışdır. (Fiziki zədələnmə)
- Davamlı təzyiq və təhdidlərlə rəqib şirkətin inkişafını mütiləşdirməyə çalışırdılar. (Məcazi mənada)
- Uzun müddət davam edən xəstəlik onun sağlamlığını ciddi şəkildə mütiləşdirmişdir. (Fiziki və ya psixoloji zədələnmə)
- Yeni qanunvericilik kiçik biznesləri mütiləşdirən təsirlərə malikdir. (Məcazi mənada)
Sözün etimologiyasına gəldikdə, "mütil" kökündən və "-ləşdirmə" əlavəsindən əmələ gəlmişdir. "Mütil" ərəb mənşəli olub, "əlil, qüsurlu" mənalarını verir. Beləliklə, "mütiləşdirmə" sözü əsasən bir varlığın tam və ya qismən işləməz hala gətirilməsini ifadə edir.