Növhəxanlıq sözü Azərbaycan dilində "növhəxanın işi, peşəsi; mərsiyəxanlıq" mənasında işlənən bir termindir. Əsasən, dini mərasimlərdə, xüsusilə də yas məclislərində növhələr oxumaqla məşğul olan şəxsin fəaliyyətini ifadə edir. Bu mənada, növhəxanlıq, professional mərsiyə oxumaq, matəm mərasimlərində iştirak edib, ölüyə ağlamaq və onun xatirəsini yad etmək üçün şeirlər (növhələr) söyləmək kimi bir peşəni təsvir edir.
Sözün etimologiyasına nəzər salsaq, "növhə" + "-xanlıq" şəkilçisindən əmələ gəldiyini görürük. "-xanlıq" şəkilçisi, "iş, peşə, fəaliyyət sahəsi" mənasını ifadə edir. Beləliklə, "növhəxanlıq" sözü, əslində, "növhə oxumaqla məşğul olmaq, növhə oxuma peşəsi" mənasını verir.
Misal olaraq verilən "Hacılar cümlə növhəxanlıqda; Məşədilərsə canfəşanlıqda" misrasında, hacıların yas məclislərində növhə oxumaqla məşğul olduqları, məşədilərin isə fədakarlıq göstərdikləri təsvir olunur. Bu, sözün mənasının mərasim kontekstində necə işləndiyini göstərən aydın bir nümunədir.
Növhəxanlığın mahiyyətinə yalnız peşəkarlıq deyil, həm də dərin dini və mədəni bir fon bəxş edir. Növhəxanlar, adətən, dini biliklərə malik, şifahi ədəbiyyatın incəliklərini bilən və hüznlü nəğmələri ifadə etmək qabiliyyətinə malik şəxslər olurlar. Onların fəaliyyəti, yalnız bir peşə olaraq deyil, həm də bir ictimai xidmət olaraq qəbul edilə bilər.
Qısaca olaraq, növhəxanlıq termini, dərin mədəni və dini kökə malik, matəm mərasimləri ilə sıx bağlı olan bir peşəni, xüsusi bir fəaliyyət sahəsini ifadə edir. Bu fəaliyyət sadecə növhə oxumaqdan ibarət deyil, həm də ölüyə olan ehtiramı, matəmin dərinliyini ifadə etmək qabiliyyətini özündə əks etdirir.