Paleolit [yun. palaios – qədim + lithos – daş] Daş dövrünün ən qədim mərhələsidir. Təxminən 2,6 milyon il əvvəl başlayaraq təqribən 10 000 il əvvəl Neolit dövrü ilə əvəz olunmuşdur. Bu uzun müddət ərzində insanlıq tarixinin ən əhəmiyyətli inkişaflarından bəziləri baş vermiş, o cümlədən Homo cinsinin müxtəlif növlərinin yaranması, ikiayaqlılığın inkişafı, alətlərin istehsalı, odun kəşfi və nəhayət, əkinçiliyin və maldarlığın əsaslarının qoyulması kimi hadisələr baş vermişdir.
Paleolit dövrü ümumiyyətlə Üçüncü dövrə aid edilir və Alt Paleolit, Orta Paleolit və Yuxarı Paleolit kimi üç əsas mərhələyə bölünür. Hər bir mərhələ insanların alət hazırlama texnikasında, sosial təşkilatlanmasında və mədəniyyətində əhəmiyyətli dəyişiklikləri əks etdirir. Alt Paleolitdə əsasən olduqca sadə daş alətlər (çox vaxt çınqıl daşlardan hazırlanmış) istifadə olunurdusa, Orta Paleolitdə daha mükəmməl, əl ilə yonulmuş əşyalar (məsələn, müxtəlif növ əl baltaları) görünür. Yuxarı Paleolit isə daha mürəkkəb alətlərin (sümük və buynuzdan hazırlanmış alətlər də daxil olmaqla), mağara rəsmləri, heykəltəraşlıq və bəzək əşyalarının istehsalı ilə səciyyələnir.
Paleolit dövrü insan həyatının ovçuluq və yığmaçılıqla bağlı olduğu bir dövr kimi xarakterizə olunur. İnsanlar kiçik qruplar halında köçəri həyat tərzi sürürdülər və ətraf mühitlə uyğunlaşma bacarıqlarına güvənirdilər. Paleolit dövrü haqqında məlumatlar əsasən arxeoloji qazıntılar, tapılmış daş alətlər, sümüklər və qalıqlar əsasında əldə edilir. Bu tapıntılar paleolit insanlarının həyat tərzi, texnologiya inkişafı və düşüncə tərzi haqqında dəyərli məlumatlar verir.
Müxtəlif cümlələrdə Paleolit sözünün işlənməsi nümunələri:
- Paleolit dövründə insanlar əsasən ovçuluq və yığmaçılıqla məşğul olurdular.
- Arxeoloqlar Paleolit dövrünə aid maraqlı tapıntılar aşkar etdilər.
- Paleolit əsrinin incəsənəti mağara rəsmlərində öz əksini tapmışdır.
- Paleolit dövrü insan mədəniyyətinin inkişafında mühüm bir mərhələdir.