Partıldamaq fellinin Azərbaycan dilindəki mənası, sadəcə "partıltı səsi çıxarmaq", "partlamaq" və ya "part-part eləmək" kimi qısa və quru bir şəkildə ifadə edilməkdən daha geniş və dəqiq şəkildə izah edilməlidir. Əslində bu felin kontekstdən asılı olaraq bir neçə nüansı vardır.
Əsas məna olaraq, partıldamaq, qəfil və güclü bir səs-küy ilə müşayiət olunan bir partlayış və ya parçalanma hadisəsini ifadə edir. Bu səs, həm fiziki bir cismin partlaması (məs., bomba partıldayır, qaz balon partıldayır), həm də qəfil bir enerji boşalması nəticəsində yaranmış ola bilər (məs., güldən partıldayaraq gül ləçəkləri səpələndi, qəzəbi partıldayıb üzünə çırpıldı). Birinci halda səs fiziki partlama ilə bağlıdır, ikinci halda isə metaforik mənada istifadə olunur.
Felin "part-part eləmək" mənası isə daha çox qəfil və ardıcıl hərəkətləri ifadə edir. Məsələn, "ayağı partıldayıb qaçdı" deyəndə, sürətli və qəfil qaçış nəzərdə tutulur. Bu halda "partıldamaq" sözü intensivliyi və sürəti vurğulayır.
Etimoloji cəhətdən baxdıqda, "partıldamaq" feli "partlamaq" felindən törəmişdir və "part-" morfeması qəfil parçalanma və ya səs-küy mənasını ifadə edir. "-lamaq" isə fəaliyyət bildirən şəkilçi və ya əməl bildirən şəkilçi funksiyasını yerinə yetirir.
Cümlə içərisində istifadəsinə nümunələr:
- Qapı şiddətlə partıldayıb açıldı.
- Gülüşü partıldayıb otağı doldurdu.
- Qəzəbindən partıldayıb bağırmağa başladı.
- Uşaq sevincdən partıldayıb yerindən qalxdı.
- Qəza nəticəsində avtomobil partıldayıb yanmağa başladı.
Beləliklə, "partıldamaq" felinin mənası sadəcə bir partlayış hadisəsini deyil, həmçinin qəfil, güclü və intensiv hərəkətləri, emosional vəziyyətləri də ifadə edə bilir. Kontekstin düzgün qiymətləndirilməsi mənasının dəqiq anlaşılmasına kömək edir.