Növhəxan: İzahlı lüğətlərdə verilən "növhə oxuyan, növhə deyən; mərsiyəxan" tərifi, sözün mənasını qısaca və qismən əks etdirir. Daha dəqiq və geniş bir izah üçün sözün etimologiyasına (mənşəyinə) və istifadə kontekstlərinə nəzər salmaq lazımdır. Növhəxan sözü ərəb dilindən olan "növhə" və fars dilindən olan "xan" sözlərinin birləşməsindən əmələ gəlmişdir.
"Növhə", əsasən Məhərrəm ayında, Hüseynin (ə) kəlamı və ya onunla bağlı hadisələr haqqında oxunan, qəmli, matəmli, ağıtvari nəğməni bildirir. Bu nəğmələr, əksər hallarda, musiqi alətlərinin müşayiəti ilə ifa olunur və dinləyicilərdə dərin hüzün və kədər hissləri oyadır. "Xan" isə "sahib", "usta", "bəy" mənalarını daşıyan bir titul və ya əlavədir.
Beləliklə, "növhəxan" sözü "növhə oxumağı peşə və ya hobbi olaraq qəbul etmiş şəxs", "növhə oxumaqda mahir olan", "növhə oxuyaraq məşğul olan" mənalarını verir. Bu, sadəcə olaraq növhə oxuyan demək deyil, həm də bu sahədə müəyyən bir bacarığa, təcrübəyə və ya ustalığa malik olan şəxsi ifadə edir. Mərsiyəxan ilə sinonim olsa da, "növhəxan" termini daha çox musiqi və ifa aspektini vurğulayır. Mərsiyəxan isə daha geniş mənada, mərsiyə yazan və ya oxuyan şəxsi əhatə edə bilər.
Cümlə içində istifadəsinə nümunələr:
- Məşhur növhəxan, hüznlü səsi ilə məclisi bürüdü.
- O, gənc yaşlarından növhəxana çevrilmişdi.
- Təbrizdən gəlmiş məşhur növhəxan, özünün gözəl ifası ilə hamını heyran etdi.
- Növhəxan, şeirin hər bəndini duyğulu şəkildə oxudu.
Qeyd edək ki, "məşədi Kazım ağa minbərin dibində növhə və fərd oxumaq üçün Təbrizin gözəl səsli..." cümləsində "növhəxan" sözü açıq şəkildə işlənmir, lakin mətn Kazım ağanın növhə oxuduğunu ifadə etdiyindən, onun "növhəxan" kimi qəbul edilə biləcəyini göstərir.