Vurğusuz sözü Azərbaycan dilinin izahlı lüğətlərində əsasən "vurğusu olmayan" mənasında izah olunur. Lakin bu izah kifayət qədər geniş deyil və fonetika və morfologiya baxımından daha ətraflı şəkildə açıqlanmalıdır.
Fonetika baxımından vurğusuz, hecaya, sözə və ya söz birləşməsinə vurğu düşməyən hissəni ifadə edir. Vurğu, nitq axınında hər hansı bir səsin digərlərindən daha güclü, daha aydın tələffüz olunmasıdır. Vurğunun olmaması isə həmin səsin nisbətən zəif, qısa və qeyri-aydın tələffüz olunduğunu göstərir. Məsələn, "kitab" sözündə "ta" hecası vurğulu, "ki" hecası isə vurğusuzdur. Vurğusuz hecaların tələffüzü zamanı səs uzunluğu və intensivliyi azalır, bəzən saitlər reduksiyaya uğrayır (səsin keyfiyyətinin dəyişməsi).
Morfologiya baxımından isə vurğusuz sözü, bir sözün morfoloji strukturunun təhlili zamanı, əsas morfemlərin (kök və şəkilçilərin) vurğulu və vurğusuz hissələrinə ayrılmasında istifadə olunur. Məsələn, "oxudu" sözündə "oxu" kökü vurğuludur, "-du" şəkilçisi isə vurğusuzdur. Bu ayrım, sözün qrammatik mənasının düzgün təyin edilməsi üçün vacibdir.
Cümlədə istifadəsi nümunələri:
- "Kitab" sözündə "ki" hecası vurğusuzdur.
- Vurğusuz hecalar tez-tez qısaldılır və ya reduksiyaya uğrayır.
- Fonetik təhlil zamanı sözün vurğusuz hissələrinə də diqqət yetirilməlidir.
- Qrammatik təhlil zamanı vurğusuz şəkilçilərin funksiyası müəyyən edilməlidir.
Beləliklə, vurğusuz sözü sadəcə "vurğusu olmayan" mənası ilə məhdudlaşmayan, fonetika və morfologiya sahələrində geniş tətbiq olunan termindir və həm heca, həm də sözün ayrı-ayrı hissələrinə aid edilə bilər.